پوشاک 1

پوشاک ازنیازهای اولیه و اساسی بشر محسوب می‌شود. درست مثل خوراک، مسکن، امنیت و امثال آن، پوشاک و سیر تحول آن در نظام اجتماعی ایران را می‌توان از جنبه‌های مختلفی بررسی کرد، از جمله :

1. توصیف شکل و ظاهر لباس‌ها در دوره‌های مختلف تاریخ و پیدایش یا برافتادن سبکی خاص از پوشاک در میان اقوام و حکومت‌های گوناگون ایرانی، اتفاقاً بیشترین تحقیقاتی که تاکنون درباره‌ی پوشاک ایرانیان صورت گرفته، در همین زمینه بوده است.

2. تأثیر محیط در شکل دهی به ظاهر و جنس پوشاک، از قبیل محیط‌های کوهستانی یا جلگه ای، آب و هوای سرد و خشک یا گرم و مرطوب، که در جغرافیای ایران زیاد به چشم می‌خورند.

3. نقش طبقات اجتماعی و به طبع مشاغل و وظایف وابسته به آن‌ها در شکل دهی به پوشاک، چنان که لباس جنگجویان، درباریان، روحانیون و پیشه وران از شرایط خاص وضع طبقاتی آن‌ها تاثیر می‌گرفته است.

4. نقش مراسم سنتی و فرهنگی نظیر مناسک مذهبی، جشن‌ها و سوگواری‌ها در انتخاب نوع و شکل و حتی رنگ پوشاک.

5. نقش دار و دسته‌های بین المللی خاصه در پی جنگ و ستیزها در اقتباس سبک‌های بیگانه‌ی پوشاک و یا صدور اسلوب بومی پوشاک به دیگران. در تاریخ پر کشمکش ایران، تأثیر این عامل کم نبوده است.

6. آنچه امروزه در بین اندیشمندان مردم شناسی و جامعه شناسی از اهمیتی شایان برخوردار است، توجه به پیام‌ها و راز و رمزهای موجود در انواع پوشاک در ادوار مختلف و در میان ملل گوناگون می‌باشد. این پیام‌ها خود از باورها، آداب، سنن و خاستگاه (مبدأ و محل پیدایش) قومی این ملت‌ها برخاسته اند، که یا به وضوح بیانگر یکی ازاین اصول بوده اند، و یا با زبان نمادین منظوری خاص را القاء می‌کرده اند. شاید تلاش همین اندیشمندان برای رمزگشایی این پیام‌های نمایدن بوده است که اصطلاح نوین «زبان پوشاک» را در میان پژوهشگران این رشته رایج ساخته است. تداخل وابستگی‌های ذهنی و باورهای قومی، ملی و مذهبی را درشکل گیری سبک لباس و هم چنین زیورآلات و آرایش مربوط به آن‌ها در تمام ادوار تاریخی ایران، بخصوص در میان اقوام گوناگون ایرانی، به خوبی می‌توان دریافت . هر چند که شناخت دقیق چگونگی این تداخل نیازمند بررسی علمی برنامه ریزی شده است که تاکنون صورت نگرفته است. برخی از اندیشمندان، چنان نقش مهمی برای پوشاک و زیورآلات قایلند که حتی تعریف مجرد از انسان را بدون در نظر گرفتن لباس او، تعریفی صرفاً ذهنی می‌دانند، این دانشمندان نقش پیامی را که زیورآلات و هم چنین نحوه‌ی آرایش و پیرایش بدن القا می‌کند، کمتر از نقش خود پوشاک نمی‌دانند، و این عوامل را وسیله ای برای فهم و عمیق‌تر منظور و خواست پوشنده‌ی آن ها، قلمداد می‌کنند. به همین دلیل است که ارتباط پوشاک را با هنر، ادبیات، مذهب و نیز اقتصاد، طبقه و حتی هویت اجتماعی، نمی‌توان نادیده گرفت.

7. آیا تاکنون پرسش هایی از این قبیل به ذهن شما نرسیده است که : چرا مردم ظاهر خود را تغییر می‌دهند ؟ آن‌ها چگونه و به چه طریق این کار را انجام می‌دهند ؟ درک و تفسیر اطرافیان در قبال این گونه تغییرات چیست ؟ انگیزه‌ی این تغییرات از کجا سرچشمه می‌گیرد؟ آیا این تغییرات، ناشی از تحولات جامعه است یا از اعتقادات معنوی و ساختارهای مادی زندگی ؟ منظور از داشتن «سلیقه خوب» در پوشیدن لباس یا «شیک پوشی» چیست؟ آیا می‌توان داشتن «سلیقه خوب» در انتخاب پوشاک را به معنی کوشش در تقلید از پوشاک طبقات مرفه اجتماع دانست ؟ چه رابطه ای میان پوشاک فرد با ارزیابی اخلاقی درباره‌ی او وجود دارد؟ چه رابطه ای میان تظاهر به پاکدامنی یا تمایل به تحرک امیال شهوانی با انتخاب نوع پوشاک و نیز رفتار مربوط به آن، وجود دارد؟ یکی از اندیشمندان علوم اجتماعی اعتقاد دارند که سبک‌های متنوع پوشاک درکل می‌تواند به صورت نقاطی همگن در روی نموداری از خط راست قرار گیرد که یک سوی آن حیا و شرم است و سوی دیگر آن بی حیایی و بی شرمی، یک سوی آن پوشیدگی تن است و سوی دیگرآن برهنگی و عریانی تن . یک سوی آن تناسب و هماهنگی و زیبایی و نجابت است و سوی دیگر آن ناسازگاری و ناهماهنگی و زشتی و زنندگی. یک سوی آن سنگینی و برازندگی است و سوی دیگر آن سبکی و جلفی.

8. آثار مکتوب اروپایی و آمریکایی درباره‌ی خاورمیانه، از جمله عکس‌ها و آثار هنری، توصیف سبک‌های پوشاک و تصاویر پیکره‌های زنان پوشیده به لباس و... به دست آمده را این طور بیان می‌کنند که بی تردید مردم خاورمیانه در بیشتر اوقات صرفاً به واسطه‌ی انواع پوشاک از مردم سرزمین‌های دیگر متمایز گشته اند، چنان چه همین نوع پوشاک، آنان را در جرگه‌ی ریزگونه‌های مختلف نژادی از قبیل جنگجویان بدوی، زنان روستایی و مردان ایلیاتی بربر، قرار داده است و یا باعث شده که با اصطلاحاتی ناشی از برداشت‌های صوری، دلخواهی و ساختگی از نوع پوشاکشان توصیف شوند. همچنین بازتاب چنین تصوراتی تا به امروز هم ادامه دارد حال به بررسی تاریخچه لباس در ادوار مختلف تاریخی می‌پردازیم:

* ایران باستان 

* ایران اسلامی.

* دوران معاصر 

*پوشاک گروه‌های مذهبی 

* عناصر مشترک پوشاک بانوان ایرانی در طول تاریخ که به بررسی هر کدام جداگانه پرداخته می‌شود.